Kursun sonuna geldik bile. Buraya kadar olan sabır ve azminiz için teşekkür ederiz. Şimdi Dünyadaki Mars Projesi ve çalışmaları hakkında bilgilendiniz. Umarım amaç ve hedeflerimizi sizi heyecanlandırmış ve azminizi biraz daha kamçılamıştır. Bir sonraki adımda da kurs sonu testini tamamlayacaksınız. Testin amacı bizi ve amacımızı doğru bir şekilde anladığınızı pekiştirmek içindir. Tüm kursu adım adım takip ettiyseniz bu sizin için çok kolay olacaktır.
Testin sonunda başka bir şey yapmanıza gerek yok. Kursu tamamlama ve test sonuç bildiriminiz sisten tarafından otomatik olarak bize ulaştırıldığında arkadaşlarımız inceleyecek ve kayıtta belirttiğiniz e-posta adresine gönüllülük ile ilgili gerekli bilgileri göndereceklerdir.
Doğru yerde olduğunuza inanıyor ve aramıza katılmak istiyorsanız haydi testi de bitirelim. Şimdiden başarılar dileriz!

Final

<a href="https://ladybugfrc.com/" target="_blank" rel="noopener">LadyBug FRC Takımı</a> ve <a href="https://www.losev.org.tr/" target="_blank" rel="noopener">LÖSEV</a>–<a href="https://www.losante.com.tr/" target="_blank" rel="noopener">LÖSANTE</a> Çocuk ve Yetişkin Hastanesi ile birlikte planladığımız “<a href="https://marsonearthproject.org/losemili-minik-yildizlarla-uzaya-yolculuk/">Lösemili Minik Yıldızlarla Uzaya Yolculuk: Resmin Uzaya Çıksın!</a>” çalışmasını 2-3 Mart 2023 tarihinde başarıyla tamamladık. Resimler etkinliğin ikinci gününde ise tekrar yayınlandı, uyduya yayınlama yaklaşık olarak 3 saat sürdü ve öngörülen zaman penceresinde bitirildi.


<img class="size-full wp-image-14388" src="https://cdn.marsonearthproject.org/uploads/2024/03/qo-100-avtivity-0.jpg" alt="" width="780" height="365" /><figure class="wp-caption-text">Resim-1. Finlandiya istasyonumuzda Burcu AYBAK DİNÇ (OH2CAV) ve kardeşlerine destek amacıyla istasyonda çalışmaya nezaret eden küçük operatörümüz Bilgin DİNÇ (Image Credit: MOEP)</figure>
Hastanede tedavi gören çocukların çizmiş olduğu birbirinden güzel resimler;

<ul style="text-align: justify;">
 	<li style="text-align: justify;">Finlandiya'daki operatörlerimiz; Barış DİNÇ (OH2UDS) ve Burcu AYBAK DİNÇ (OH2CAV),</li>
 	<li style="text-align: justify;">Almanya'daki operatörümüz; İsmail ERDOĞAN (DL2IE),</li>
 	<li style="text-align: justify;">Türkiye'deki operatörümüz; Metin AVCI (TA2BZ) aracılığı ile MoEP Amatör Uydu Haberleşme İstasyonlarından uzaya ve QO-100 uydusuna gönderildi.</li>
</ul>
<img class="size-full wp-image-14332" src="https://cdn.marsonearthproject.org/uploads/2024/03/qo-100-avtivity-3.jpg" alt="" width="780" height="365" /><figure class="wp-caption-text">Resim-2. Almanya MoEP Amatör Uydu İzleme İstasyonu, İsmail ERDOĞAN (DL2IE). (Image Credit: MOEP)</figure>
Uydu gönderilen resimler, aynı anda otomatik olarak yeniden Dünyaya yayınladı. Finlandiya ve Almanya'daki operatörlerimiz resimleri KG-STV formatında gönderirken, Türkiye'deki operatörümüz ise High Speed Multi Media (HS-Modem) ile gönderim yaptı.


<img class="size-full wp-image-14330" src="https://cdn.marsonearthproject.org/uploads/2024/03/qo-100-avtivity-2.jpg" alt="" width="780" height="365" /><figure class="wp-caption-text">Resim-3.IS0GRB'nin browser üzerinden çalışan WebSDR ekranı. (Image Credit:IS0GRB)</figure>
Resimler daha önce de çalışmalarımıza destek vere ve İtalya'nın Güney Sandinya adasında bulunan <a href="http://websdr.is0grb.it:8901/" target="_blank" rel="noopener">IS0GRB</a> çağrı işaretli Roberto Abis isimli amatör telsiz operatörünün canlı olarak yayınladığı WebSDR sayfasında da yayınlanarak arşivlendi.


<img class="size-full wp-image-14331" src="https://cdn.marsonearthproject.org/uploads/2024/03/qo-100-avtivity-1.jpg" alt="" width="780" height="365" /><figure class="wp-caption-text">Resim-4. IS0GRB'nin WebSDR sayfasında arşivlenen ve uydudan dönen resimler. (Image Credit:IS0GRB)</figure>
Türkiye ve yurtdışından amatör telsizciler tarafından alınan resimler bir form aracılığı ile MOEP'e ulaştırıldı. Etkinliğe katılan tüm çocuklara ve destek veren tüm amatör telsiz operatörlerine e-sertifikaları da aynı gün ulaştırıldı.
Amatör telsizcilerin aynı form aracılığı ile göndermiş oldukları iyi dilek içeren tüm mesajları ve MoEP istasyon operatörlerinin çalışma odalarından gönderdikleri videolu mesajlar da LÖSEV–LÖSANTE Çocuk ve Yetişkin Hastanesi yetkilileri ve LadyBug FRC takımı ile paylaşıldı.

<h3>LÖSEV Bağış</h3>
Değerli okuyucularımız, sizler de çocukların tedavilerine destek olmak isterseniz LÖSEV'in bağış sayfasını <a href="https://www.losev.org.tr/v6/bagis" target="_blank" rel="noopener">buraya tıklayarak</a> ziyaret edebilir, online bağış ile farklı türdeki bağışlardan birini seçerek destek olabilirsiniz.

<h3>MoEP'in Mesajı</h3>
Sevgili çocuklar;
Farklı şehirlerde de olsak da sizlerin hayallerine dokunabilmek veya bir hayalinizin gerçekleştirilmesine aracı olmak bizlerin en büyük mutluluk kaynağı olduğunu bilmenizi isteriz.
Bizler MoEP ailesi olarak dünyanın neresinde olursa olsun, bir çocuğun ağlamasını da, mutluğunu da aynı derecede kalbimizde hissedebiliyoruz. Diliyoruz ki çocuklar hep gülsün ve dünya güzelleşsin. Çünkü hayatı bizlere güzel yapan ve yaşanabilir kılan sizin tek bir tebessümünüzdür.
Yeryüzünde tıbbı tedavi ile birlikte sevginin iyileştiremeyeceği bir şey olmadığına inanıyoruz. Bu nedenle hastanelerde tedavi gören tüm çocuklarımızı sevgiyle kucaklıyor ve sizlerin ve değerli ailelerinizin mücadelesini gönülden destekliyoruz.
Bilesiniz ki bu savaşta yalnız değilsiniz. Hep birlikte daha güçlüyüz ve kazanacağız. Size destek olmak adına sahip olduğumuz en güçlü ilacı; sevgimizi ve kalplerimizi yatağınızın başucunuza bırakıyoruz.

<h3>Teşekkür</h3>
Hastanede tedavi gören çocuklar için gerçekleştirilen bu özel aktivitede destekleriniz esirgemeyen Türk ve yabancı tüm amatör telsiz operatörlerine, form aracılığı ile destek mesajı gönderen tüm katılımcılara teşekkürü bir borç biliriz.

<h3>Resim Galerisi</h3>
Türk Uzay Misyonu ve astronotumuz Sayın Alper GEZERAVCI'ya da yer verilen harika resimleri aşağıdaki galeriden izleyebilirsiniz.

Lösemili Minik Yıldızlarla Uzaya Yolculuk: Resmin Uzaya Çıksın! Aktivite Raporu

"İnsan ne ile yaşar?" diye soruyor yazar… Peki biz ne cevap verebiliyoruz buna? Durup bir düşünün. Kablolarla mı? İnternetle mi? Elektrikle mi? Telsizlerle mi? Radyo dalgaları ile mi? Biliyorum bu yazıyı okuduktan sonra "yok artık" diyeceksiniz.
Bildiğiniz gibi su, insanın ve bütün canlıların yaşam kaynağıdır ancak tek başına yeterli değildir. Örneğin; içine bir kaç malzeme ekleyip, çorba olmazsa karnımız doymaz. Güvercinler su ile yaşayamaz, kediler sadece su içerek beslenemez.
Biliyorum, aklınızdan ilk anda bitkiler geçiyor. Diyeceksiniz ki "bitkilere su yeter". Onlar fotosentez yaparak güneşten aldıkları enerjiyi besine çevirerek dünyanın ilkin üreticileri konumuna yükselir ve zirvede yerlerini alırlar. Ama o kadar da kolay değil, bitkilerin de ihtiyaçları vardır ve onlara da sadece su ve güneş yetmez.
Ayakta durmak ve suyu daha iyi muhafaza etmek için daha fazla maddeye ihtiyaç duyarlar. Şimdi gelelim asıl meseleye. Suyun önemini ve kıymetini herkes biliyor, peki sonrasında ne gerekli?
Toprak ya da protein?
Tabi ki hiç biri değil, azota ihtiyaç var. <a href="https://tr.wikipedia.org/wiki/Azot" target="_blank" rel="noopener">Azot</a> bitkileri büyütür ve hayvanlar artıklarını atarak bu azot teşekkülünü sağlarlar. Bu da dünyanın su döngüsünde yağmurlar ve rüzgârlar kadar önemli bir döngüdür.
Bu döngüyü kısaca şöyle açıklayalım. Öncelikle bütün canlılar temel ihtiyaç olarak güneşten gelen enerjiyi besine çevirmek isterler ancak bu görev bitkiye yüklenmiştir. Bitkiler bunu sağlarlar ama daha karmaşık yapılı bitkilerin bir alanda yaşayabilmesi için de azot gereklidir. Bu azot, bitkilerin ve hayvan ölülerinden ve hayvanların dışkılarından sağlanır.
Azot doğrudan bitki tarafından alınamaz. Onun için araya bir kaç basamak daha eklenir. Yaratıcımız bu basamakları birbirine öyle bir bağlamıştır ki; aradan bir basamak eksilse ve kıymeti bilinmezse bütün basamak çöker ve canlılık yok olur.
İşte doğaya bırakılan azot dolu dışkıyı toprağa geçiren ve bitkinin onu alabilmesini sağlayan canlılar da yazının konusu olan bok böcekleridir.
Bitkiler azotu fazla alırlarsa ve fazla maruz kalırlarsa yaşama tutunamaz ve ölürler. Bok böcekleri, tek bir noktada olan ve bitkinin ölmesine neden olacak miktarda bir arada bulunan dışkıyı alır, toprakta delikler kazarak onları top haline getirerek çukurlara gömmektedirler. Bir grup bok böceği ise dışkı içine havalandırma kanalları açıp, dışkının yanarak azotun bitki ve canlılar için kullanılabilir hale gelmesini sağlar. Bir gurup bok böceği de hemen dışkı altına yuvasını açar ve burada toprakla dışkıyı karıştırırlar.


<img class="size-full wp-image-5253" src="https://cdn.marsonearthproject.org/uploads/2021/02/bok-bocegi.jpg" alt="Bok Böceği (Scarabaeus)" width="780" height="415" /><figure class="wp-caption-text">Resim-1. En yaygın ve en çok bilinen bok böceği cinsi "Scarabaeus".</figure>
<h3 style="text-align: justify;">Peki bu küçük böcekler olmazsa ne olur?</h3>
Bazen görüp tiksindiğiniz, bazen de görür görmez öldürmek istediğiniz bok böcekleri, aslında insanların yapmayacağı kadar pis işleri adeta bizim için yaparak dünyamızı pislikten kokuşmuş bir dünyadan verimli bir tarlaya çevirirler.
Einstein'ın; sadece arıları örneklendirmesinin tek nedeni, insanlara arıların sevimli gelmeleriydi. Eğer anlatabilseydi bokböceklerinin faydaları ile ilgili de bir kitap yazardı. Başka bir örnek vermek gerekirse; örneğin bu böcekler, ortamdaki dışkıyı hızlı bir şekilde toprakla karıştırıp bertaraf ettikleri için, sineklerin üremesini ve zararlı organizmaların dünyaya yayılmasını da önlerler.

<ul>
 	<li style="text-align: justify;">Bir yerde bok böceği az ise, orada pislik ve kokuşma artar,</li>
 	<li style="text-align: justify;">Parazitler ve hastalılar ortama daha rahat yayılır,</li>
 	<li style="text-align: justify;">Bir yerde bokböcekleri az ise, toprağın verimi düşer,</li>
 	<li style="text-align: justify;">Bitkiler azotu gerektiği şekilde alamazlar,</li>
 	<li style="text-align: justify;">Azot-bakteri yüzey alanı dar olması nedeni ile bitki için gereken şekle azotu bölemezler,</li>
 	<li style="text-align: justify;">Bok böcekleri olmazsa, dışkıyı bütün etçil hayvanların tüketeceği protein şekline çevirecek hayvan kalmaz.</li>
</ul>
Kısacası eğer bir gün bok böcekleri yok olacak olsa, dünya da tam anlamıyla bir sefalet başlar. En fazla 3 yıl içinde bütün yüksek yapılı bitkiler birer birer yok olmaya başlar sadece bataklık bitkileri hayatlarını sürdürebilir.


<img class="size-full wp-image-5254" src="https://cdn.marsonearthproject.org/uploads/2021/02/bok-boceg-2.jpg" alt="Bok Böceği" width="780" height="437" /><figure class="wp-caption-text">Resim-2. Dışkı topunu gömerek doğaya gübre sağlamış bir bok böceği ve kırmızı halka içerisinde onu topu.</figure>
<h3 style="text-align: justify;">Şimdi diyorsunuz ki; "bir Mars araştırma grubunda ne işi var bu bok böceklerinin?"</h3>
Onu da şöyle açıklayalım. İnsanlı bir Mars görevinde Mars'a gittiğimizi ve tarım için uygun toprak şartlarını sağladığımızı, suyu da dünyadan götürdüğümüzü varsayalım. Patates de olsun. Ama bitkinin büyümesi için azot, hala gereken şekilde değil.


<img class="size-full wp-image-5252" src="https://cdn.marsonearthproject.org/uploads/2021/02/marsli.jpg" alt="Marslı (The Martian)" width="780" height="361" /><figure class="wp-caption-text">Resim-3. Marslı filmindeki patates yetiştirme sahnesinden bir kesit. (Image Credit: The Martian film)</figure>
Marslı filminde gördüğünüz o sahneyi hatırlayın. Tabi ki film bir kurgudan ibaret ancak insan dışkısının sadece toprakla karıştırılıp verimli azot eldesi çok çok zaman alacaktır.
Hatta öyle ki; Dünyadan azot bakterisi ve bok böceği gitmedikçe azotu verimli hale getirerek ilk tohumu yetiştirmemiz mümkün olmayacaktır. Muhtemelen ilk birkaç nesil bok böceğimiz mineral yoğunluğundan ölecektir. Ancak sonraki nesiller azot bakterileri ile Mars'ı tarlalara çevirmemizi sağlayacaklar ve sürekli çalışarak verimi arttıracaklardır.
Bu verim artışı birçok bilimsel makale ile kanıtlanmış olup, Amerika gibi bir çok ülke bok böceklerini ülkeye ekonomik katkılarının milyonlarca dolara eşdeğer olduğunu hesaplamışlardır.
Uzun lafın kısası, kainatta her canlının bir görevi vardır ve insan bu dengeleri bozmadan yaşamını sürdürmek zorundadır. Bozduğu her denge ile insanlık kendinden ve yaşama kalitesinden bir tuğla daha kaybedecektir.
Dünyada ve uzayda o kadar aciziz ve o kadar çok maddeye ihtiyacımız var ki, bir bitki kadar bile kendimize yetemiyoruz. Bir bok böceğinin yaptığı kadar çevremize katkıda bulunamıyoruz.


<img class="size-full wp-image-5272" src="https://cdn.marsonearthproject.org/uploads/2021/02/bok-bocegi-antik.jpg" alt="Bok Böceği" width="780" height="305" /><figure class="wp-caption-text">Resim-4. (Image Credit: By Photographed February 2009 by Wikipedia Brooklyn Museum original photograph on Flickr was taken by KaDeWeGirl)</figure>
Geçmiş dönemlerde eski Mısır medeniyetleri de bunu görmüşler ve dünyayı bok böceklerinin döndürdüğüne inanmışlardı.  Sağlık ve mutlulukla kalın.

Bok Böcekleri ve Hayat

Probablemente has escuchado sobre los planetas que forman el sistema solar y particularmente de Marte, un planeta que ha estado presente en el mundo de la ciencia ficción desde sus inicios. Pero, ¿Alguna vez te has preguntado qué tan parecidos son la Tierra y Marte?
¿Qué diferencias existen entre ellos? Si bien existen algunas similitudes como algunos minerales o rocas en común; estos planetas tienen diferencias significativas que han generado una historia geológica evolutiva completamente diferente.

<h3 style="text-align: justify;">1. ¡Comparando tamaños!</h3>
En primer lugar, hablaremos sobre las diferencias más evidentes entre la Tierra y Marte. El tamaño de Marte y su masa son significativamente menores con respecto a la tierra (Figura 1).
Marte tiene la mitad del tamaño de la Tierra y tiene una masa que corresponde al 11% de la masa terrestre. Esto a su vez genera una disminución en la gravedad en la superficie de Marte. Otra de las diferencias más relevantes es la distancia al sol.
Marte, se ubica a una distancia de 1.5 Unidades Astronómicas (UA) del sol, mientras la Tierra se ubica a una distancia de 1 UA. Además, su atmósfera, que es 100 veces menos densa que la terrestre, está compuesta principalmente por dióxido de Carbono (95%), Nitrógeno y Argón.
La distancia al sol y la composición de la atmósfera marciana son la razón de las bajas temperaturas en Marte (la temperatura oscila entre  -140 °C y 30 °C normalmente). Como la atmósfera es demasiado tenue, la pérdida de calor recibido del sol es acelerada.


<img class="size-full wp-image-11490" src="https://cdn.marsonearthproject.org/uploads/2022/08/marte-tierra-1.jpg" alt="" width="780" height="365" /><figure class="wp-caption-text">Figura 1. Comparación entre Marte y la Tierra. (Fuente: NASA)</figure>
<h3>2. ¡La geología es la clave!</h3>
En segundo lugar, es necesario considerar las diferencias en cuanto a la evolución geológica de los dos planetas, que se derivan de las diferencias físicas entre ellos.
Como se aclaró en el apartado anterior, las atmósferas de los dos planetas actualmente tienen composiciones y densidades muy diferentes.
Pero, ¿Esto siempre fue así?
De acuerdo a algunos autores, las atmósferas de los planetas eran similares en un principio, al momento de la formación planetaria.
Sin embargo, la baja gravedad de Marte y la ausencia de un campo magnético fuerte le impidió conservar su atmósfera. Esta situación fue particularmente crítica durante la formación del sistema solar, pues la intensidad de las colisiones entre cuerpos planetarios era elevada.
Además, el viento solar producto de la actividad interna del sol también tiene un efecto importante en la remoción de la atmósfera marciana. Por otro lado, la tectónica de placas también marca una diferencia importante entre estos planetas.
Si bien todavía existen dudas sobre la existencia o no de placas en la superficie de Marte, durante años la hipótesis que más se ha apoyado es la ausencia de estos procesos tectónicos.
Como consecuencia, en Marte, sería imposible el desarrollo de ciclos biogeoquímicos para el intercambio químico entre atmósfera, superficie y vida.


<img class="size-full wp-image-11492" src="https://cdn.marsonearthproject.org/uploads/2022/08/marte-tierra-2.jpg" alt="" width="780" height="365" /><figure class="wp-caption-text">Figura 2. Comparación entre la composición atmosférica de Marte y la Tierra. (Fuente: NASA.)</figure>
<h3>3. ¿Diferencias geológicas, diferentes rocas?</h3>
Estas diferencias de la evolución geológica han generado diferencias notorias en las rocas que predominan sobre la superficie de Marte.
En la Tierra, las rocas son altamente variadas debido a la gran cantidad de procesos geológicos que existen. Por el contrario, en Marte las rocas son más homogéneas y en su mayoría corresponden a rocas de características basálticas en el caso de las ígneas, es decir rocas con un alto contenido de minerales máficos.
Estas rocas también existen en la Tierra y son comunes en el fondo oceánico, en donde el magma (la lava fundida) no ha sufrido tantos procesos de diferenciación.
Así mismo, las rocas de características sedimentarias presentes en Marte obedecen a areniscas, conglomerados y lodolitas (principalmente) que se han depositado con la ayuda de agentes de transporte como el aire y presuntamente el agua líquida que alguna vez se movió sobre la superficie de Marte.


<img class="size-full wp-image-11491" src="https://cdn.marsonearthproject.org/uploads/2022/08/marte-tierra-3.jpg" alt="" width="780" height="365" /><figure class="wp-caption-text">Figura 3. Depósitos conglomeráticos captados por el RoverCuriosity que se parecen a los depósitos generados por corrientes de agua en la Tierra. (Fuente: NASA)</figure>
Estas rocas son la principal evidencia que existe de la presencia de agua sobre la superficie en Marte, que generó depósitos de rocas sedimentarias con estructuras sedimentarias que también se pueden observar en la tierra. (Figura 3).

<h3 style="text-align: justify;">¿Y la vida?</h3>
Finalmente, podemos mencionar la diferencia más clara entre Marte y la Tierra. La presencia de vida como la conocemos.
Si bien existen diferentes ideas sobre la presencia o no de vida en la superficie de Marte en el pasado, cuando sus condiciones eran más aptas para la vida; es claro que no se desarrolló al nivel de la vida en la Tierra.
Con esto podemos concluir que, si bien existen similitudes entre estos planetas, pequeñas características han generado diferencias abismales en la historia evolutiva geológica entre la Tierra y Marte.
Y que como consecuencia de estas diferencias, las condiciones más favorables para el desarrollo de la vida se dieron aquí, en la Tierra. Gracias a estas diferencias tu y yo podemos decir que somos terrícolas y no marcianos!
Es claro que aún queda mucho por descubrir y por explorar sobre este increíble planeta, es por esto que si te interesa el tema, te recomendamos seguir investigando al respecto y continuar en tu camino para convertirte en un astrobiólogo del futuro.

<ul>
 	<li>Barlow, N. (2008). MARS: AN INTRODUCTION TO ITS INTERIOR, SURFACE AND ATMOSPHERE. Cambridge University Press. <a href="http://lunar.earth.northwestern.edu/courses/438/barlow.pdf">Link</a></li>
 	<li>Spohn, T.; Sohl, F.; Breuer, D. (1998). Mars. TheAstronAstrophysRev (1998) 8: 181–236. <a href="https://www.researchgate.net/publication/284985952_Mars" target="_blank" rel="nofollow noopener">Link</a></li>
 	<li>NASA. Describe RocksLike a NASA Scientist. <a href="https://www.jpl.nasa.gov/edu/learn/project/describe-rocks-like-a-nasa-scientist/" target="_blank" rel="nofollow noopener">Link</a></li>
 	<li>NASA. <a href="https://mars.nasa.gov/all-about-mars/facts/" target="_blank" rel="nofollow noopener">Mars Facts.</a></li>
</ul>

Encuentra las 10 diferencias: Marte vs. Tierra

Günəş sistemində Günəşə yaxınlığına görə dördüncü planet olan Mars eyni zamanda kiçikliyinə görə Merkuridən sonra ikinci planetdir. Adını Roma mifologiyasının müharibə tanrısından almışdır. Hamımızın tanıdığı “qırmızı planet” olan Mars səthində dəmir-oksidin geniş yayılmasına görə həmişə qırmızı rəngini qoruyub saxlayır.


<figure class="wp-caption" style="display: table; margin: 1.5rem auto; text-align: center; max-width: 100%;">
 <img style="display: block; margin: 0 auto; max-width: 100%; height: auto;" class="size-full wp-image-7858" src="https://cdn.marsonearthproject.org/uploads/2021/09/mars-haqqinda.jpg" alt="mars-haqqinda" width="780" height="529" />
 <figcaption class="wp-caption-text" style="display: table-caption; caption-side: bottom; font-style: italic; font-size: 0.9rem; color: #637381; padding: 2px 0; text-align: center;">Şəkil-1. Mars (Image Credit: NASA/JPL)</figcaption>
 </figure>
Həmçinin Mars Günəş sistemində bilinən ən hündür ikinci (planetdə ən hündür birinci) dağ – Olimp dağının və ən böyük kanyonlarından biri olan Valles Marinerisin olduğu planerdir. Planetin kiçik və nizamsız formalaşmış iki peyki mövcuddur: Fobos və Deymos. Mars çılpaq gözlə Yerdən görünür. Onun görünmə böyüklüyü −3.0-ə çatır və yalnız Yupiter, Venera, Ay və Günəş bu qiyməti keçir. Optik yerüstü teleskoplar Yerin atmosferinə görə Yerin və Marsın ən yaxın olduğu zaman 300 kilometr uzaqlıqdakı cəhətləri göstərə bilir.

<h3 style="text-align: justify;">Marsın Elementar (Kimyəvi Tərkibi)</h3>
Mars terrestrial planet olaraq digər planetlərdən fərqlənir. Yerə bənzərliyi cəhətdən Marsın da nisbətən zəif sıxlıqlı dəmir (Fe) və nikeldən (Ni) təşkil olunmuş nüvəsi, silikat mantiyası və yer qabığı var. Yer kimi, Marsın da maye halında olan bir dəmir tərkibli daxili nüvəsi və nisbətən az maye halında olan xarici nüvəsi var. Ancaq mantiyada konveksiya görünmür.
Hal -hazırda Mars çox az geoloji aktivlik göstərir. Elementar tərkibinə görə Mars Yerdən bir çox kimyəvi elementlərə görə fərqlənir.
Mars haqqında ilkin məlumat kimi yuxarıda da dediyimiz kimi, torpağının tərkibində dəmir – oksidin olmasına görə qırmızı rəngə çalır;

<ul>
 	<li style="text-align: justify;">Marsın nüvəsi kükürdlə zəngindir;</li>
 	<li style="text-align: justify;">Marsın mantiyası Yerə nisbətən <a href="https://tr.wikipedia.org/wiki/Potasyum" target="_blank" rel="nofollow noopener">Kalium</a> (K) və <a href="https://tr.wikipedia.org/wiki/Fosfor" target="_blank" rel="nofollow noopener">Fosfor</a>la (P) zəngindir;</li>
 	<li style="text-align: justify;">Marsın qabığı yüksək miqdarda buxarlanan (uçucu) elementlərlə, kükürd, xlorin və s. ilə zəngindir.</li>
 	<li style="text-align: justify;">Bu məlumatlara əsaslanaraq, elm adamları Mars qabığında ən çox olan kimyəvi elementlərin kükürd, oksigen, dəmir, alüminium, kalsium və kalium olduğunu fikirləşirlər. Bu elementlər maqmatik süxurlardan ibarət olan mineralların əsas komponentləridir. Digər elementlər isə; Titan, xrom, manqan, kükürd, fosfor, natrium və xlor elementləri azlıq təşkil edirlər. Buna baxmayaraq, süxurlardakı bir çox köməkçi mineralların əsas komponentləridirlər.</li>
</ul>
<h3 style="text-align: justify;">Marsın Mineralogiyası</h3>
Hal -hazırda orbitdə olan spektrometrlərə THEMIS (<a href="https://tr.wikipedia.org/wiki/2001_Mars_Odyssey" target="_blank" rel="nofollow noopener">Mars Odyssey</a>), OMEGA (<a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Mars_Express" target="_blank" rel="nofollow noopener">Mars Express</a>) və CRISM (<a href="https://tr.wikipedia.org/wiki/Mars_Reconnaissance_Orbiter" target="_blank" rel="nofollow noopener">Mars Reconnaissance Orbiter</a>) daxildir. İki Mars tədqiqat gəmisinin hər biri səthdəki mineralları müəyyən etmək üçün Alfa Hissəcikli X-Ray Spektrometrini (APXS), termal emissiya spektrometrini (Mini-TES) və Mössbauer spektrometrini daşıyır.


<figure class="wp-caption" style="display: table; margin: 1.5rem auto; text-align: center; max-width: 100%;">
 <img style="display: block; margin: 0 auto; max-width: 100%; height: auto;" class="size-full wp-image-7857" src="https://cdn.marsonearthproject.org/uploads/2021/09/Mars-Mineroloji.jpg" alt="Şəkil-3." width="780" height="366" />
 <figcaption class="wp-caption-text" style="display: table-caption; caption-side: bottom; font-style: italic; font-size: 0.9rem; color: #637381; padding: 2px 0; text-align: center;">Şəkil-2. Marsın Mineralogiyası(Image Credit: Geo-Arizona Univsersity)</figcaption>
 </figure>
<h3 style="text-align: justify;">Marsın Atmosferi</h3>
Mars atmosferi, Marsı əhatə edən qazlar təbəqəsidir. Əsasən karbon qazından (95%), molekulyar azotdan (2.8%) və argondan (2%) ibarətdir. Tərkibində su buxarı, oksigen, karbonmonoksit, hidrogen və nəcib qazlar da var.


<figure class="wp-caption" style="display: table; margin: 1.5rem auto; text-align: center; max-width: 100%;">
 <img style="display: block; margin: 0 auto; max-width: 100%; height: auto;" class="size-full wp-image-7856" src="https://cdn.marsonearthproject.org/uploads/2021/09/gazlar.jpg" alt="Mars planeti gazlar" width="698" height="351" />
 <figcaption class="wp-caption-text" style="display: table-caption; caption-side: bottom; font-style: italic; font-size: 0.9rem; color: #637381; padding: 2px 0; text-align: center;">Şəkil-3. Mars planetində havada olan qazların miqdarı (Image Credit: NASA)</figcaption>
 </figure>
Orta səth təzyiqi cəmi 610 paskal (0.088 psi) təşkil edir ki, bu da Yerin dəyərinin 1% -dən azdır. Hazırda incə Mars atmosferi Mars səthində maye suyun olmasını qadağan edir, lakin bir çox araşdırmalar Mars atmosferinin keçmişdə daha qalın olduğunu göstərir.
Marsdakı ən yüksək atmosfer sıxlığı Yer səthindən 35 km yüksəklikdə olan sıxlığa bərabərdir və ~ 0.020 kq/m3 -dir. Marsın atmosferi, planetin yarandığı gündən kosmosda kütləsini itirir və qaz sızması bu gün də davam edir.

<ul>
 	<li><a href="https://mars.nasa.gov/search/?q=chemical%20composition#gsc.tab=0&amp;gsc.q=chemical%20composition&amp;gsc.page=1">https://mars.nasa.gov/</a> </li>
 	<li><a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Composition_of_Mars">https://en.wikipedia.org/wiki/Composition_of_Mars</a> </li>
 	<li><a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Curiosity_(rover)">https://en.wikipedia.org/wiki/Curiosity_(rover)</a> </li>
 	<li><a href="https://tr.wikipedia.org/wiki/Mars">https://tr.wikipedia.org/wiki/Mars</a> </li>
 	<li><a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Mars_landing">https://en.wikipedia.org/wiki/Mars_landing</a> </li>
</ul>

Mars Planeti Haqqında Ümumi Məlumat

1957 yılında, <a href="https://tr.wikipedia.org/wiki/Sputnik_1" target="_blank" rel="nofollow noopener">Sputnik 1</a> yapay uydusunun uzaya fırlatılmasıyla başlayan uzay yolculukları ile bugüne kadar farklı amaçlar için tasarlanmış bir çok uzay aracını, dünya dışına gönderdik. Bu araçlar, farklı gezegenleri, uyduları, yıldızları, asteroidleri keşfetmek ve evrenin sırlarını çözmek amacıyla tasarlandı.
Uzay araştırmalarının ilk yıllarında öncelikli hedef, yörüngeye uydu yerleştirmek ve insanlı uzay yolculuklarını mümkün hale getirmekti, ancak teknoloji geliştikçe, uzay araçlarının görevleri de çeşitlendi.
Teknolojinin gelişmesi uzay çalışmalarını geliştirdiği gibi, aynı şekilde, uzay için yapılan çalışmalar da teknolojinin gelişmesini sağladı.
Bugün uzay sondaları, uzak gezegenlere giderek, bizlere o gezegenler hakkında detaylı veri sağlarken, mars yüzeyinde keşif araçları, bilimsel deneyler gerçekleştiriyor. James Webb Uzay Teleskobu gibi araçlar ise evrenin oluşumuna dair sorulara ışık tutuyor.
Aynı zamanda, uzay kapsülleri ile Uluslararası Uzay İstasyonu’na (ISS) insan ve kargo taşınıyor, SpaceX’in Starship gibi modern araçlarıyla Mars’a insan gönderme hayalleri gerçeğe dönüşmeye hazırlanıyor.

<h3 style="text-align: justify;">Uzay Kapsülü (Space Capsule)</h3>
Uzaya insan veya yük taşımak ve güvenli bir şekilde geri dönmek amacıyla kullanılan, genellikle küçük, aerodinamik yapıya sahip bir uzay aracıdır.
Uzay kapsülleri, insanlı veya insansız görevlerde kullanılabilir ve çoğunlukla atmosferden giriş sırasında yüksek hızlara ve sıcaklıklara dayanabilecek şekilde tasarlanmıştır.
Bu araçlar, bir paraşüt vasıtası ile genellikle denize iniş yapsalar da, kozmonotlar, karaya da iniş yapabilmektedir. Bazı önemli uzay kapsüllerini sıralamak gerekirse:

<ul style="text-align: justify;">
 	<li>Vostok 1: ilk insan taşıyan uzay kapsülüdür. Yuri Gagarin Vostok 1 ile uzaya çıktı.</li>
 	<li>Apollo: Ay’a insan taşıyan kapsüldür.</li>
 	<li>Soyuz: Rus yapımı bir kapsüldür, çok uzun zamandır kullanılmaktadır.</li>
 	<li>Dragon: SpaceX tarafından geliştirilen ticari kapsüldür.</li>
 	<li>Orion: Nasa’nın derin uzay görevleri için tasarladığı modern kapsüldür.</li>
</ul>
<h3 style="text-align: justify;">Uzay Mekiği (Space Shuttle)</h3>
Uzay Mekiği, NASA tarafından geliştirilen, tekrar kullanılabilir uzay araçlarıdır. Bu araçlar alçak dünya yörüngesine (LEO) insan ve yük taşımak için tasarlanmış, gövdesi uçağa benzeyen, piste iniş yapan uzay araçlarıdır.
Uzaya çıkması için 2 katı yakıt motoru ve bir harici sıvı yakıt tankı vardı ve bunları, yakıtları bittikten sonra dünyaya geri bırakıyordu. Uzay mekikleri, görünüşleri ile her ne kadar aşırı “havalı” olsalar da, mühendislikleri açısından birçok probleme sahipti.
Yeniden kullanabilir olmalarına karşın, her görev sonrası, değiştirilmesi gereken parçaları, yeniden inşa edilmişçesine maddi külfet oluşturuyordu.
Tasarımdaki hatalarından, güvenli olmaması sebebiyle, yaşanan kazaların da etkisiyle 2011 yılı itibariyle bu uzay araçlarının kullanılmasından vazgeçilmiştir. NASA, 6 adet uzay mekiği geliştirdi. Bunlar:

<ul style="text-align: justify;">
 	<li>Enterprise: İlk inşa edilen uzay mekiğidir, testler için kullanılmış ve dünya dışına hiç çıkmamıştır,</li>
 	<li>Columbia: Uzaya çıkan ilk uzay mekiğidir. 2003 yılında, kalkışta yaşanan bir teknik aksaklık sebebiyle iniş esnasında infilak etti,</li>
 	<li>Challenger: 1986 yılında, kalkışının 73'ncü saniyesinde infilak ederek 7 kişinin ölümüne sebep oldu,</li>
 	<li>Discovery: 1984 - 2011 yılları arasında 39 uçuş yaptı,</li>
 	<li>Atlantis: 1985 - 2011 yılları arasında 33 uçuş yaptı,</li>
 	<li>Endeavour: 1992 - 2011 yılları arasında 25 uçuş yaptı.</li>
</ul>
<h3 style="text-align: justify;">Uzay Sondası (Space Probe)</h3>
Uzay Sondası, uzayın derinliklerini keşfetmek, gezegenleri, uyduları, yıldızları, asteroidleri ve diğer gök cisimlerini incelemek için tasarlanmış uzay araçlarıdır. Uzay sondaları, bir gezegenin yüzeyine iniş yapabilir, yörüngesine yerleşebilir veya alçak uçuş yaparak yakından incelemeler gerçekleştirebilir.
Ölçümler yapıp, topladıkları veriyi dünyaya göndermekle görevli, çoğunlukla otonom araçlardır. Tanım itibariyle bundan sonra gelen tüm başlıklar, birer uzay sondası olarak nitelendirilebilir. Önemli uzay sondalarından birkaç örnek vermek gerekirse:

<ul style="text-align: justify;">
 	<li>Voyager 1 ve 2: Güneş sisteminin dışına çıkan ilk uzay araçlarıdır. NASA tarafından 1977 yılında fırlatılmıştır,</li>
 	<li>Cassini-Huygens: Satürn ve uydularını inceleme amacıyla, 1997 yılında NASA ve ESA ortaklığıyla fırlatılmış uzay sondasıdır,</li>
 	<li>Luna 1: 1959 yılında, ilk defa Ay'ın yakınlarına ulaşan ve güneş merkezli yörüngeye yerleşen uzay aracıdır.</li>
</ul>
<h3 style="text-align: justify;">Yapay Uydu (Artificial Satellite)</h3>
İnsan yapımı bir nesnenin dünya veya başka bir gezegenin yörüngesine yerleştirmesi ile oluşan uzay aracıdır. Yapay uydular bir çok amaç için kullanılmakta olup, başta haberleşme (TV, İnternet, Telefon) olmak üzere, meteoroloji, yer gözlem, navigasyon gibi türleri vardır.
Uzaya gönderilen ilk uydu Sputnik 1 1958 yılında soğuk savaş döneminde uzay yarışını başlatan ilk uzay aracı oldu. 2024 yılı temmuz ayı itibariyle dünya etrafında 12,994 adet operasyonel uydu bulunmaktadır. Dünya etrafında dönen tüm uyduların bir listesi için <a href="https://space.oscar.wmo.int/satellites" target="_blank" rel="nofollow noopener">buradaki</a> adresi ziyaret edebilirsiniz.

<h3 style="text-align: justify;">Keşif Aracı (Rover)</h3>
Genellikle bir gezegenin veya uydunun yüzeyinde hareket edebilen uzay araçlarıdır. Bu araçlar, bilimsel araştırmalar yapmak için tasarlanmış olup, bulundukları gök cisminde hareket ederek yüzeyden örnekler toplar, çeşitli ölçümler yapar, fotoğraflar çeker ve Dünya’ya veri gönderir.
Tamamen uzaktan kontrol edilebilenleri olduğu gibi, makbul olanı yarı otonom olanlardır. Bu araçlara genelde Ay ve Marsta rastlarız, bunun sebebi, bu uydu ve gezegenler, bu araçların kullanımı için uygun ortamı sağlar.
Uygun ortamdan kasıt katı olmaları, yüzey sıcaklıklarının belli sınırlar içinde olması, gökten asit yağmaması diyebiliriz. Bu keşif araçları için aşağıdaki birkaç örneği verebiliriz.

<ul style="text-align: justify;">
 	<li>Sojourner (1997, NASA): Mars’ta görev yapan ilk rover. Pathfinder misyonunun bir parçasıydı ve 83 gün boyunca veri topladı.</li>
 	<li>Spirit ve Opportunity (2004, NASA): Mars yüzeyinde suyun geçmişte var olduğunu kanıtlayan bulgular sağladı.</li>
 	<li>Curiosity (2012, NASA): Mars’ın Gale Kraterinde organik moleküller ve yaşam olasılığını araştırıyor. Halen aktif.</li>
 	<li>Perseverance (2021, NASA): Jezero Kraterinde yaşam izlerini aramak için Mars’ta çalışıyor ve numuneler topluyor. Ayrıca Ingenuity adlı küçük bir helikopteri taşıdı.</li>
 	<li>Yutu ve Yutu-2 (2013, 2019, Çin): Ay yüzeyinde keşif yapan Çin roverları. Yutu-2, Ay’ın karanlık yüzünde görev yapan ilk roverdır.</li>
 	<li>Lunokhod Serisi (1970’ler, SSCB): Ay’da görev yapan ilk gezicilerden biri.</li>
</ul>
<h3 style="text-align: justify;">Uzay Teleskobu (Space Telescope)</h3>
Uzayın derinliklerini gözlemlemek için Dünya atmosferinin dışına yerleştirilen teleskoplardır. Atmosferin ışığı engelleyen ve bozucu etkilerinden uzak oldukları için çok daha net ve hassas gözlemler yapabilirler.
Farklı dalga boylarında (görünür ışık, kızılötesi, morötesi, X-ışınları, gama ışınları) çalışan teleskoplar, evrenin farklı yönlerini keşfetmemize yardımcı olur. Farklı amaçlara sahip olan bu uzay teleskoplarına birkaç örnek vermek gerekirse:

<ul style="text-align: justify;">
 	<li>Orbiting Astronomical Observatory Serisi: İlk uzay teleskobu serisidir, OAO-1 1966 yılında faaliyete geçmiştir. OAO-4 aşamasına gelindiğinde program iptal edilmiş ve Hubble projesine odaklanılmıştır.</li>
 	<li>Hubble Uzay Teleskobu: 1990 yılında yörüngeye giren bu teleskop, astronomi tarihinin en önemli enstrümanlarından biri haline gelmiştir.</li>
 	<li>GAIA: 2013 yılında Samanyolu Galaksisini haritalamak için ESA tarafından gönderilmiş üstün teknolojiye sahip uzay teleskobudur.</li>
 	<li>James Webb Uzay Teleskobu: 2021 yılında NASA öncülüğünde, ESA ve CSA desteği ile geliştirilmiş ve uzaya gönderilmiş en güçlü teleskoptur.</li>
</ul>
<h3 style="text-align: justify;">Uzay İstasyonu (Space Station)</h3>
Dünya yörüngesinde bulunan ve Astronotların yaşamasına ve bilimsel çalışmalar yapmasına imkan sağlayan büyük uzay araçlarıdır. Uzay ortamının etkilerinin incelenmesi, bilimsel araştırmalar ve deneylerin yapılması ve teknolojik sistemlerin test edilmesi için kullanılır.
Uzaya genelde parçalar halinde fırlatılır ve bu parçalar uzayda birleştirilerek inşa edilir. İleride uzay turizminde konaklama için kullanılmasıni ümit ettiğimiz bu uzay istasyonlarına, bugün giden astronot ve kozmonotları cesaretlerinden ötürü takdir etmek gerekir. Tarihte ve bugün kullanılan uzay istasyonlarının bazıları şunlardır;

<ul style="text-align: justify;">
 	<li>Salyut 1: İlk uzay istasyonudur, 1971 yılında Sovyetler Birliği tarafından uzaya fırlatıldı, dünya yörüngesinde yaşam ve çalışma alanı oluşturmak için atılan ilk adımdır.</li>
 	<li>SkyLab: Uzay Yarışı döneminde Salyut 1’e karşılık ABD’nin ilk ve tek uzay istasyonudur. 1973 ve 1979 arası faaliyet göstermiştir.</li>
 	<li>ISS: ABD, Rusya, Kanada, Japonya ve Avrupa Uzay ajanslarının ortak geliştirdiği, en çok bilinen uzay istasyonudur. 1998 yılında uzaydaki inşasına başlanmıştır.</li>
 	<li>Roket (Rocket)</li>
</ul>
Yukarıda bahsedilen uzay araçlarının her birini uzaya taşıyan, en temelde bir taşıyıcı olan uzay aracıdır. Roketler bir itki sistemidir, genellikle yanma reaksiyonundan çıkan gazların yönlendirilerek itki oluşturması sağlanır, bu kuvvet yerçekimi kuvvetini yenmek suretiyle, kendini ve üzerindeki faydalı yükü uzaya doğru taşır.
Katı yakıtlı ve sıvı yakıtlı versiyonları mevcuttur. Kimi sistemlerde iki yakıtı da kullanan hibrit roket motorları da bulunmaktadır.

<ul style="text-align: justify;">
 	<li>Saturn V: Apollo programının Ay görevlerinde kullanılan devasa roket. 111 metre yüksekliğiyle hâlâ en güçlü roketlerden biridir.</li>
 	<li>Falcon 9: SpaceX tarafından geliştirilen ve yeniden kullanılabilir ilk başarılı roket. Uzay ekonomisinde devrim yaratmıştır.</li>
 	<li>Soyuz: Sovyetler Birliği tarafından geliştirilen ve insanlı görevlerde kullanılan en güvenilir roketlerden biri.</li>
 	<li>SLS: NASA’nın Ay ve Mars görevlerinde kullanılmak üzere geliştirdiği güçlü bir roket.</li>
</ul>
Yukarıda bahsedilen uzay araçları, mevcut uzay araçlarının yalnızca küçük bir bölümünü temsil etmektedir. Uzay kapsülleri, roketler, roverlar, uydular, uzay teleskopları ve sondalar gibi kategorilere ait çok daha geniş bir yelpazeye internette kolayca ulaşabilirsiniz.
Her bir araç türü, farklı görevler ve teknolojik yeniliklerle donatılmış olup, uzay keşiflerinde belirli bir amaca hizmet etmektedir. Daha fazla bilgi edinmek için bu araçların görevleri, tarihçeleri ve teknik detaylarına dair kapsamlı listelere ve kaynaklara göz atabilirsiniz.
Uzay araçları, insanlığın evreni keşfetme yolculuğunda kritik bir rol oynayarak bilimsel anlayışımızı derinleştirmiş ve teknolojik gelişmeleri hızlandırmıştır. Gelecekte, daha yenilikçi tasarımlarla uzayda daha büyük başarılara ulaşmamızı sağlayacaklardır.

Uzayın Kaşifleri: Uzay Araçlarının Türleri

Çalışmalarınızda başarılar dilerim.

Her gün tarladan en az bir kere geçen canım öğrencim ve ben; yazınızı, her gün gördüğümüz böceğin hayatımız için önemini öğrenmekten büyük heyecan duyduk. Görsek üstüne basıp geçeceğimiz o böceği artık korumakla görevliyiz. Kaleminize sağlık!

Bu noktada, fizik yasaları çöker, uzay ve zaman sonsuz yoğunluğa ulaşır, her şey aşırı derecede sıcak ve küçüktür. Aniden, büyük bir patlama meydana gelir ve evren varoluşuna başlar.

Buyuk patlamaya ne sebep oldu ? Neden ve nasıl?

Gündüz insanlar yoğun olduğu için akşam saatlerini tercih ediyoruz Metin Bey.

Final

Yazar Hakkında

Yorumlar

Yorum Yaz

İlgili Makaleler

TRCubeSat Ekibi Büyüyor!

Shor Algoritması Üzerine Bir Webinar

Günün APOD by Astronomia.com Görseli: Io’nun Gölgesi Jüpiter Üzerinde